Ο πολυδύναμος και αμφιλεγόμενος Δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Κοτζιάς …

Ο πολυδύναμος και αμφιλεγόμενος Δήμαρχος Αθηναίων Κώστας Κοτζιάς …

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Ο Κώστας Κοτζιάς υπήρξε πολυεπίπεδη φυσιογνωμία, με πολαπλή συμβολή στα πολιτικά, κοι-νωνικά και πολιτιστικά μας δρώμενα. Αποτέλεσε δημοσιογράφο, συγγραφέα, πολιτικό, νομικό και αθλητή, αλλά και δήμαρχο Αθηναίων, με αξιομνημόνευτες επιδόσεις, σε όλα αυτά τα πεδία. Είδε το φώς της ζωής το 1892 και απεβίωσε στις 8 Δεκεμβρίου 1951. Ο Κώστας Κοτζιάς σπούδασε νομικά στην Ρώμη, ασχολούμενος παράλληλα με τον αθλητισμό και δη με τον στίβο και την ξιφασκία. Και το 1912 ήλθε πρώτος στους Παναιγύπτιους αγώνες στο ξίφος. Υπο την δημοσιογραφική του ιδιότητα την περίοδο 1915-1916, διατέλεσε ανταποκριτής ελληνικών εφημερίδων στην Ιταλία. Στο φάσμα της νομικής άσκησε δικηγορία συνεργαζόμενος με το δικηγορικό γραφείο του μετέπειτα πρωθυπουργού μας Παναγή Τσαλδάρη, το διάστημα 1916-1918. Όμως το διάστημα 1918-1919 εξορίστηκε απο την κυβέρνηση Βενιζέλου στην Κρήτη, ως σφόδρα αντικαθεστωτικός. Πολυεπίπεδη κοινωνι-κά φυσιογνωμία ο Κοτζιάς, χρημάτισε πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών, πρόεδρος της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, ενώ υπήρξε συνάμα και πρωτοπόρος ιδρυτής της διαφημιστικής εταιρείας «Γκρέκα».

Στον δημοτικό θώκο της Αθήνας εξελέγη το 1934. Ενώ στην κεντρική πολιτική μας σκηνή, την περίοδο της μεταξικής δικτατορίας, θα αναλάβει το 1936 υπουργός Διοικήσεως Πρωτευούσης, όπως και στην κυβέρνηση του τραγικού Ιωάννου Κορυζή, που αυτοκτόνησε για να μην παραδώσει την Αθήνα στους Γερμανούς. Πάραυτα τον Ιούλιο του 1940 παρουσιάζεται να έχει ενεργό ανάμειξη στην προσπάθεια ανατροπής του Ιωάννη Μεταξά, υποκινούμενος μάλιστα απο τους Γερμανούς. Ο Ιωάννης Μεταξάς, μη πειθόμενος μετά την αποτυχημένη κίνηση, στις δικαιολογίες του Κοτζιά, θα γράψει στο ημερολόγιό του με ημερομηνία 19 Ιουλίου του 1940 «Εξηγήσεις Κοτζιά, δηλώσεις αφοσιώσεως. Αλλά... το γεγονός μένει» !!!

Με τον θάνατο του Ιωάννου Μεταξά το 1941, ανετέθη στον Κωνσταντίνο Κοτζιά εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, απο τον βασιλέα Γεώργιο Β΄, την οποία και αρνήθηκε. Έχοντας το στίγμα του φιλομοναρχικού και με φιλογερμανικά ακόμη αισθήματα, αναγκάστηκε κατά την διάρκεια της κατοχής να φύγει απο την Ελλάδα, βρίσκοντας καταφύγιο στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής, μέσω Τουρκίας. Επανακάμπτοντας στην Ελλάδα, θα εκλεγεί βουλευτής Αθηνών το 1950 με την Πολιτική Ανεξάρτητη Παράταξη και θα επανεκλεγεί επίσης το 1951.Στο πεδίο του γραπτού λόγου ο Κοτζιάς συνέγραψε το βιβλίο «Ελλάς, ο πόλεμος και η δόξα της» το 1942, ενώ το διάστημα 1921-1924 εξέδιδε την εφημερίδα «Χρονικά». Ο Κώστας Κοτζιάς δεν έκρυψε τα φίλια αισθήματά του πρός τους Χίτλερ και Μουσολίνι, που τους θαύμαζε ως πολιτικές προσωπικότητες, γεγονός για το οποίο κατέβαλε και το αυτονόητο τίμημα. Το 1951 ο Κώστας Κοτζιάς πέθανε απο καρδιά, κλείνοντας τον κύκλο μιας πολυκύμαντης πολιτικής και κοινωνικής παρουσίας. Πρός τιμήν του η κεντρική πλατεία της Αθήνας, απέναντι απο το Δημαρχιακό Μέγαρο Αθηνών, ονομάστηκε Πλατεία Κοτζιά. Ήταν μια χαρισματική προσωπικότητα, που αποτύπωσε αδρά το στίγμα της στην πόλη της Αθήνας, έστω και αν την σκίασαν τα φιλικά πρός τις γερμανικές και ιταλικές δυνάμεις κατοχής, αισθήματά του.Το παρόν κείμενο είναι απόσπασμα απο το Βιβλίο μου "ΑΘΗΝΑ, ζαφειρόπετρα...", που πραγματεύε-ται την πολιτισμική, κοινωνική και αυτοδιοικητική ταυτότητα της Αθήνας μας.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Στηρίζοντας με ευαισθησία τους απομάχους της ζωής, στο «Κέντρο Αγάπης Αγίου Γεωργίου Κυψέλης» - Αρχιεπισκοπής Αθηνών !!!

Στηρίζοντας με ευαισθησία τους απομάχους της ζωής, 
στο «Κέντρο Αγάπης Αγίου Γεωργίου Κυψέλης» - Αρχιεπισκοπής Αθηνών !!!

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Στα πλαίσια των δράσεων της κοινωνικής πρωτοβουλίας «Η Αθήνα είμαστε εμείς» υπο τον Δημοτικό Σύμβουλο Χρήστο Τεντόμα, επισκεφθήκαμε το «Ενοριακό Κέντρο Αγάπης Αγίου Γεωργίου Κυψέλης» της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, προβαίνοντας σε διανομή ορισμένων βασικών αγαθών όπως σεντόνια και πετσέτες, στις διαμένουσες γερόντισσες του ασύλου αγάπης και απευθύνοντάς τους, τις πασχαλιάτικες ευχές μας, για την Ανάσταση του Κυρίου. Και ήταν πραγματικά πηγή ασύγκριτη αγάπης και ηθικής θαλπωρής, αυτή η επίσκεψη, που πέρα από την συμβολική διανομή των αγαθών στους απομάχους του ασύλου, μας έδωσε την δυνατότητα να ακούσουμε τους καημούς τους και τις προσδοκίες τους, αλλά και να ενωτιστούμε την μοναδική πείρα και σοφία ζωής που κουβαλούν και να αρδεύσουμε την ακένωτη πατρική αγάπη που μας πρόσφεραν.

Ο κραταιός πολιτικός άνδρας Ουίνστον Τσώρτσιλ έλεγε,  ότι ο βαθμός πολιτισμικής συγκρότησης μιας κοινωνίας, εκφέρεται από το πώς συμπεριφέρεται στους απομάχους – γέροντες της ζωής και τα ζώα. Από τον τρόπο δηλαδή που αντιμετωπίζει τους αδύνατους ανθρώπους στη δύση της ζωής τους και τα ανυπεράσπιστα ζώα !!! Αλλά αυτοί οι «αδύναμοι» σήμερα γέροντες, είναι οι χθεσινοί κοινωνικοί πυλώνες απάνου στους οποίους πατήσαμε εμείς οι νεότεροι. Οι «χθεσινοί νέοι» που μόχθησαν για την κοινωνική και οικονομική συγκρότηση της πατρίδας μας, οι άνθρωποι που μας ανέθρεψαν κοινωνικά και μας έδωσαν αγωγή και παιδεία, οι άνθρωποι που μας  ενέπνευσαν τον σεβασμό για τις κλασικές ανθρώπινες αρετές  όπως την ευγένεια, την αλληλεγγύη και την αγάπη και τέλος οι άνθρωποι που μας μετέδωσαν τις ατίμητες πολιτισμικά παραδόσεις, τα έθιμα και τις κλασικές αξίες τη ελληνικής ζωής. Τους οφείλουμε έτσι πολλά, πέρα από τον αυτονόητο σεβασμό και την αγάπη μας και πρέπει ως πολιτεία, να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια, για να τους εξασφαλίσουμε ότι επιβάλλεται για την αξιοπρεπή τους διαβίωση, σε αυτή τη δύση της ζωής τους.

Θερμά συγχαρητήρια πρωτίστως στην Αρχιεπισκοπή Αθηνών, τους ευλαβικούς ιερείς και το ακούραστο προσωπικό του «Ενοριακού Κέντρου Αγάπης, Αγίου Γεωργίου Κυψέλης», που με υψηλή κοινωνική ευαισθησία και αγάπη, προσφέρουν σημαντικές υπηρεσίες στους απομάχους της ζωής, αλλά και στον υπεύθυνο κ-ο Χρήστο Τεντόμα και στους συντελεστές της Κοινωνικής Πρωτοβουλίας «Η Αθήνα είμαστε εμείς», που με πολλή επίσης αγάπη και ανθρωπιά, στηρίζουν έμπρακτα με τις υπάρχουσες δυνατότητές τους, την Τρίτη ηλικία.



*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Πασχαλινό μήνυμα Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Πασχαλινό  μήνυμα 
Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Χριστός Ανέστη ! Νέοι, γέροι και κόρες
Μέσα στις εκκλησιές τες δαφνοφόρες
Ανοίξτε αγκαλιές ειρηνοφόρες
πέστε Χριστός Ανέστη, εχθροί και φίλοι.
Δ.  Σολωμός

Αγαπητοί μου φίλες και φίλοι,

Eπ΄ ευκαιρία της αναστάσεως του θεαν-θρώπου, σας εύχομαι ολόψυχα ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ, Υγεία, οικογενειακή και ατομική πρόοδο και προκοπή. Το ανέσπερο φως της αναστάσεως, εύχομαι να ζεστάνει τις παγωμένες καρδιές των ανθρώπων από τα ποικίλα προβλήματα και τις ηθικές αναστατώσεις που έχουν  εγκύψει, και να αποτελέσει έναυσμα προόδου και ευημερίας. Το φετινό ΠΑΣΧΑ  βρίσκει τους Έλληνες δυστυχώς και πάλι, εν μέσω μιας οξύτατης οικονομικής κρίσης, η οποία σκιάζει ανεξάλειπτα τον κοινωνικό μας ιστό. Ως θλιβερός απότοκος των δυσπλασιών του μεταπολιτευτικού πολιτικού μας συστήματος, που προέταξε την κομματική ιδιοτέλεια έναντι του συλλογικού συμφέροντος, κληροδοτώντας στον τόπο ένα αβυσσαλέο οικονομικό χάος. 

Όμως η τραγική αυτή συνειδητοποίηση αποτελεί και ένα εγερτήριο πατριωτικό θούριο, τόσο στην πολιτική μας τάξη, όσο και στον ελληνικό λαό, να αποβάλλουμε όλες τις στρεβλές νοοτροπίες και ενωμένοι όλοι μαζί σαν μια γροθιά, να δρομολογήσουμε την ταχεία οικονομική και ηθική ανασυγκρό-τηση του τόπου. Εμπρός όλοι μαζί, στα λόγια του ποιητή, να κάνουμε άλμα προς τα εμπρός, προτού η φθορά μας ξεπερά-σει. Και είναι βέβαιο ότι όποτε οι έλληνες ομονοούν και έχουν σαφείς στόχους, τα καταφέρνουν.  Όπως ο θεάνθρωπος αγαπητοί φίλοι, θανάτω θάνατο πατήσας, νίκησε τις δυνάμεις του σκότους και σηματοδότησε με το σταυρικό του δράμα και την ανάσταση, την ηθική αναγέννηση του ανθρώπου, ας νικήσουμε και εμείς τις δυνάμεις ανάσχεσης της ηθικής και πνευματικής μας ευημερίας και ας οδηγήσουμε την Ελλάδα μας μπροστά. Έχουμε τούτες τις άγιες μέρες την ευλογία του Χριστού, που δεν θα μας αφήσει, να χάσουμε την μάχη για τη σωτηρία του τόπου. Ας μην την ξοδεύσουμε αστόχαστα στα ζάρια της στείρας κομματικής διαπάλης. ΧΡΙΣΤΟΣ ΑΝΕΣΤΗ αγαπητοί μου συμπατριώτες και το αναστάσιμο πνεύμα να φωτοδοτεί τα εμπνευσμένα βήματά σας.

Με περισσήν αγάπη

Πάνος Ν. Αβραμόπουλος
Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων, συγγραφέας
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Ο Παπαδιαμάντης της πασχαλιάτικης κατάνυξης

Ο Παπαδιαμάντης της πασχαλιάτικης κατάνυξης

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Μέρες του αγίου πάθους και ο νούς στρέφεται αίφνης στον «άγιο» των ελληνικών γραμμάτων Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη, που με τον ευλαβικό χρωστήρα του, αποτύπωσε στα «Πασχαλινά Διηγήματά» του, την μοναδική ατμόσφαιρα του Πάσχα. Γράφει στο πασχαλιάτικο διήγημά του «Χωρίς στεφάνι» ο Παπαδιαμάντης «Εκ του μικρού τούτου περιστατικού, η Χριστίνα έλαβεν αφορμήν να ενθυμηθή ότι προ χρόνων, μίαν νύκτα, κατά την ύψωσιν του Σταυρού, όταν επήγε να εκκλησιασθή εις τον ναΐσκον του Αγίου Ελισσαίου, παρά την Πύλην της Αγοράς, ενώ ο αναγνώστης έλεγε τον Απόστολον, όταν απήγγειλε τας λέξεις «τα μωρά του κόσμου εξελέξατο ο Θεός», αίφνης, κατά θαυμασίαν σύμπτωσιν, από τον γυναικωνίτην έν βρέφος ήρχισε να ψελλίζη μεγαλοφώνως, αμιλλώμενον προς την φωνήν του αναγνώστου. Και οποίαν γλυκύτητα είχε το παιδικόν εκείνο κελάδημα! Τόσον ωραίον πρέπει να ήτο το Ωσαννά το οποίον έψαλλον το πάλαι οι παίδες των Εβραίων προς τον ερχόμενον Λυτρωτήν. «Εκ στόματος νηπίων και θηλαζόντων κατηρτίσω αίνον, ένεκα των εχθρών σου, του καταλύσαι εχθρόν και εκδικητήν». Τοιαύτα ανελογίζετο η Χριστίνα, σκεπτομένη ότι καμμία μήτηρ δεν θα ήτο τόσον αφιλότιμος ώστε να μη στενοχωρήται, και να μη σπεύδη να κατασιγάση το βρέφος της, και να μη παρακαλή ν’ ανοιχθή πλησίον της εις τον τοίχον, διά θαύματος, θύρα, διά να εξέλθη το ταχύτερον. Περιτταί δε ήσαν αι νουθεσίαι του επιτρόπου, πρόσθετον προκαλούσαι θόρυβον, και αφού προς βρέφος θηλάζον όλα τα συνήθη μέσα της πειθούς είναι ανίσχυρα, μόνη δε η μήτηρ είνε κάτοχος άλλων μέσων πειθούς, την χρήσιν των οποίων περιττόν να έλθη τρίτος τις διά να της υπενθυμίση. Κι έπειτα λέγουν ότι οι άνδρες έχουν περισσότερον μυαλό από τας γυναίκας!». Αλλά ποιός ήταν αληθινά ο μοναδικός ερημίτης της λογοτεχνίας μας; Ο Παπαδιαμάντης έζησε ασκητικά και ταπεινά σαν μοναχός, αναγόρευσε την απλότητα και την λιτότητα σα στάση ζωής  και μέσα από τα δροσερά ηθικά νάματα της Ορθοδοξίας ανέδειξε με την γραφή του όλες τις ανώτερες αρετές της ανθρώπινης φύσης. Ο άγιος των ελληνικών γραμμάτων Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης. Αυτός ο ταπεινός ασκητής της ελληνικής λογοτεχνίας που ζούσε με τη λιτότητα του Αγίου Αντωνίου στην έρημο, με μόνη φορεσιά ένα φθαρμένο κανελί παλτό και έσπευδε μετά την εξουθενωτική δουλειά στις εφημερίδες για ένα κομμάτι ψωμί, να πάει στην εκκλησιά και να ψάλει ξεκουράζοντας την ψυχή του, από την πνιγηρή ατμόσφαιρα της πηθικίζουσας προς τον φραγκολεβαντίνικο πολιτισμό Αθήνας. Η επίσημη κριτική εξέλαβε τον μεγάλο μας Σκιαθίτη συγγραφέα σαν καρπό ενός παράταιρου γάμου, αφού του αποδόθηκε μια ταξική συνείδηση που ήταν συνάμα φεουδαρχική και αγροτική, αρχοντική και λαϊκή. Όσο όμως και αν κρύβει σπέρματα αλήθειας μια τέτοια θέση, ουδείς μπόρεσε να παραγνωρίσει ότι ο Παπαδιαμάντης υπήρξε πολύ ευθύβολος στις κοινωνικές του θέσεις δεν δίστασε να μαστιγώσει μέσα από τα μυροβόλα κείμενά του την πλουτοκρατία που τη θεωρούσε πηγή του ανθρώπινου πόνου και κάθε μορφής δυστυχίας. Γράφει έτσι ο Σκιαθίτης «Η πλουτοκρατία ήτο είναι και θα είναι ο μόνιμος άρχων του κόσμου, ο διαρκής αντίχριστος. Αυτή γεννά την αδικίαν, αυτή τρέφει την κακουργίαν, αυτή φθείρει  σώματα και ψυχάς. Αυτή παράγει την κοινωνικήν σηπεδόνα. Αυτή καταστρέφει κοινωνίας νεοπαγείς». Ο Παπαδιαμάντης μέσα στον ασκητισμό και τη φτώχεια άρδευε τις τεράστιες πνευματικές δυνάμεις για να φτιάξει τα αριστουργήματά του. Ενώ ηθικά γίνονταν ευτυχής απλά και μόνο γιατί ζούσε μέσα στη φτώχεια και με την ολιγάρκεια που επέβαλε ο χριστιανισμός. Ήταν τόσο έντιμος σαν άνθρωπος που όταν του πρόσφεραν αμοιβή μεγαλύτερη από ότι ο ίδιος αποτιμούσε την εργασία του, δεν την αποδέχονταν και την επέστρεφε. Οι ήρωές του ήταν οι ταπεινοί και καταφρονεμένοι της ζωής «πάσα πτωχή οικογένεια, πάσα μήτηρ χήρα, ταλαιπωρημένη ξενουδουλεύουσα,  …. Συλλέγουσα φύλλα, παράγουσαν ολίγην μετάξαν, ή τρέφουσα δυο ή τρείς αίγας ή αμνάδας … φορολογουμένη ασπλάχνως, τρώγουσα κρίθινον άρτον, ποτισμένον με ίδρωτα αλμυρόν». Η ανθρώπινη ευαισθησία του, παρατηρώντας τη δυστυχία που υπήρχε γύρω του, τον είχε εξωθήσει στο να αποκηρύξει ακόμα και την αρχοντική καταγωγή της μητέρας του, που ήταν το γένος Μωραίτη. Ο Παπαδιαμάντης επιχείρησε μια σύνθεση Ορθοδοξίας και Χριστιανισμού ή Χριστιανισμού και καταπιεσμένων. Είχε βαθιά μέσα του το όραμα μιας Ελλάδας αυθεντικής, υπαίθριας και θεοσεβούμενης. Και υπήρξε ένας βαθύτατα προοδευτικός άνθρωπος έστω και αν στα κείμενά του υπήρχε αρκετές φορές ένα άρωμα συντήρησης, άλλωστε δεν δίστασε ο ασκητής των γραμμάτων μας συχνά να χτυπήσει ευθύβολα την πλουτοκρατία και το δεσποτισμό της θεοκρατικής εξουσίας. Αρκετές φορές η χλιδή και ο προκλητικός πλούτος των δεσποτάδων της εποχής του, δέχτηκαν τα βέλη του. 

Ο πνευματικός ερημίτης της Σκιάθου αγαπούσε βαθιά τη φτώχεια και πίστευε πως ο πλούτος είναι αμαρτία ασυγχώρητη. Η φτώχεια κατά τον Παπαδιαμάντη ήταν καρπός πνευματικής ωριμότητας. Όπως ο Ιησούς κήρυττε πως ευκολότερα μπορούσε να περάσει παλαμάρι από τρύπα βελόνας, παρά πλούσιος να τρυπώσει στη βασιλεία των ουρανών. Έτσι και ο πλούτος στα μάτια του Σκιαθίτη αναθρεμμένου πνευματικά με το μάνα της γραφής παίρνει ολότελα δαιμονική μορφή. Γίνεται όργανο του σατανά που γραπώνει τον άνθρωπο στα δίχτυα του και τον σύρει στην αμαρτία. Αυτή την πεποίθησή του για την ευλογημένη φτώχεια αναφέρει στον πατέρα του γράφοντάς του «Ας μείνωμεν εις την έντιμον πενίαν μας, δια να μας βοηθή ο θεός». Έχει εδραιωθεί μέσα του πως η πείνα είναι η περιοχή που αρέσει στο θεό και που ο θεός ευλογεί και βοηθά. Τούτη η πείνα όμως που στον Παπαδιαμάντη αγγίζει τα όρια του μοναχικού όρκου για ακτημοσύνη δεν περιχαρακώνεται μόνο στον υλικό τομέα. Παρατηρούσε πως υπήρχαν ποικιλόμορφες πλουτοκρατίες. Κάποιοι θησαυρίζουν με χρυσάφι, κάποιοι άλλοι με στείρα μάθηση για να παριστάνουν τους σοφούς, ορισμένοι εισέπρατταν τιμές και δόξες και διακρίσεις, ενώ άλλοι είχαν την αφροσύνη της εξουσίας. Ο μεγάλος μας κριτικός Π. Σπανδωνίδης σχολιάζοντας την εμμονή του Παπαδιαμάντη στους φτωχούς και δυστυχισμένους της ζωής γράφει «Ο Παπαδιαμάντης δε ζητάει να επιβάλλει τη συμπάθεια μας προς τους ταπεινούς και καταφρονεμένους που περιγράφει σαν μια πολιτική σκέψη, αλλά από μια απλή και πηγαία συμπάθεια προς τον άνθρωπο, σαν μια ονειροπόληση της δύστυχης και ταπεινής ζωής κρυσταλλωμένης σε ηθικά ανώτερες μορφές και περιστατικά». Κοντά λοιπόν στους φτωχούς και ξεχασμένους της ζωής, ο Σκιαθίτης ευρίσκει τη λύτρωση και την ηθική ευφορία της ψυχής. Και ήταν για αυτόν η συγκεκριμένη συναναστροφή στάση ζωής. Ακόμα και όταν οργανώθηκε στον «Παρνασσό» προπύργιο τότε και σήμερα της πνευματικής μας εκπόρευσης από την πρόεδρο του πριγκίπισσα Μαρία Βοναπάρτη εκδήλωση προς τιμή του, ο Παπαδιαμάντης αρνήθηκε τα χειροκροτήματα και το λιβανωτό των μεγάλων, δεν προσήλθε στην αίθουσα και προτίμησε την συναναστροφή στο σπίτι ενός φτωχού μανάβη του Νικόλα Μπούκη που έψελνε συχνά στο σπίτι του. Όπως σημείωσε ο Κωστής Μπαστιάς η στάση αυτή του Παπαδιαμάντη εκδηλώθηκε γιατί ήταν απλός στρατιώτης της στρατιάς των ιδανικών φτωχών, βρίσκονταν πάντα κοντά τους και μ΄αυτούς έψελνε, μ΄ αυτούς λετουργιόταν,  μ΄ αυτούς μοίραζε τον επιούσιο, κοντά τους γαλήνευε και κοντά τους χαίρονταν την απλή χαρά των ανθρώπων του θεού. Για τον Παπαδιαμάντη περιοχή της ντροπής ήταν ο πλούτος και περιβόλι του Χριστού και της Παναγίας τα καλυβόσπιτα των φτωχών. Ο Παπαδιαμάντης μετά από μια περιπέτεια στο Άγιο Όρος κατέφυγε στην Αθήνα, όπου βιοπορούσε  γράφοντας και κάνοντας μεταφράσεις σε εφημερίδες της εποχής. Την Αθήνα την έβλεπε σαν «τη μικρή Βαβυλώνα» τον «τόπο καταδίωξης που σύρει το σταυρό του». Είναι η πρωτεύουσα με τους ψευδομορφωμένους και τους «προοδευμένους παπαγάλους των Φράγκων»  που του προξενεί αηδία. Έτσι η βάναυση και πνιγηρή ατμόσφαιρα της Αθήνας, μιας πόλης δίχως χαρακτήρα στην οποία υποχρεώνεται να δουλεύει σκληρά για να βγάλει το ψωμί του, του φουντώνει μέσα του τη νοσταλγία για την γλυκιά ιδιαίτερη πατρίδα του τη Σκιάθο. Στη Σκιάθο που αναβιβάζεται σε σύμβολο αγνής και αμόλευτής ζωής ο Παπαδιαμάντης θα διαχύσει το εσωτερικό του όνειρο, θα ντύσει με τα χρώμα-τα της παλιάς βυζαντινής αγιογραφίας και θα τυλίξει με τα μυρωμένα σύννεφα του λιβανιού, τα βυζαντινά στοιχεία του ελληνισμού, τον παπά του χωριού, την ευλαβική γριούλα, τον καλόκαρδο ναυτικό, τη σεμνή κόρη, το φτωχό ξωμάχο, που ζούν κάτω από τη σκέπη του κυρίου. Και όπως σημείωσε ο ακαδημαϊκός μας Σπύρος Μελάς «Το όραμα μιας ζωής που συνεχίζει την αγαπημένη του βυζαντινή παράδοση, στις κατανυκτικές λειτουργίες και τα πανηγύρια στα γραφικά εξωκλήσια». Ο Παπαδιαμάντης για να μην παρερμηνευτεί το γεγονός της λιτοδίαιτης ζωής και η ευλαβική προσήλωσή του στην Ορθοδοξία, δεν είχε απολέσει ποτέ την επαφή του με την αισθησιακή πραγματικότητα. Τούτο ανάγλυφα αποτυπώνεται στο διήγημά του «Όνειρο στο κύμα». Παρουσιάζει έτσι για μια φορά μονάχα τον ήρωά του να νοιώθει κάποιο ανατριχίασμα με το άγγισμα του κορμιού της όμορφης παρθένας  που τη σώζει από το πνίξιμο, ενώ κολυμπούσε. Ευγένεια ήθους, ευλύγιστη και ρωμαλέα γλώσσα με λόγιους και αρχαϊκούς τύπους και πλούτος συναισθημάτων που ξεχύνεται σαν πίδακας από μια καθάρια και αμόλυντη πηγή, είναι τα στοιχεία που συνθέτουν το πολύμορφο και πλατύ συγγραφικό έργο αυτού του χριστιανού αναχωρητή της ελληνικής λογοτεχνίας. Και για αυτό η προτομή του Σκιαθίτη στον περικαλλή πρόναο των ελληνικών γραμμάτων, κατέχει περίοπτη θέση. Το παρόν κείμενo, έχει δημοσιευθεί σε εφημερίδες της Ηλείας και σε περιοδικά πολιτισμικού στοχασμού.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Άγιος Ελευθέριος – Παναγία Γοργοεπήκοος

Άγιος Ελευθέριος – Παναγία Γοργοεπήκοος

Γράφει ο  Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Κομίζοντας βαρύτιμες ιστορικές μνήμες, που εκτείνονται μέχρι την αυτοκράτειρα Ειρήνη την Αθηναία, αλλά και φέροντας μια σπάνια αρχιτεκτονική αισθητική, ο ναός του Αγίου Ελευθερίου δίπλα στην Μητρόπολη, συνιστά ένα σπουδαίο ορθόδοξο στολίδι στην πολιτισμική φυσιογνωμία της Αθήνας. Ο ναός οικοδομήθηκε μεταξύ του 11-ου και του 12-ου αιώνα, ακριβώς πάνω στα υπολείμματα προϋφιστάμενου αρχαίου ναού, αφιερωμένου στην προστάτιδα των επιτόκων Ειλειθυία. Και σύμφωνα με ιστορικές δοξασίες, τον ναό έχτισε η αυτοκράτειρα Ειρήνη η Αθηναία το 787. Μεταγενέστερα η εκκλησία αφιερώθηκε  στον Άγιο Ελευθέριο, ενώ παλαιότερα ήταν αφιερωμένη στην Παναγία την Γοργοεπήκοο.

Σε ότι αφορά την αρχιτεκτονική του τεχνοτροπία ο ναός είναι τετρακιόνιος σταυροειδής εγγεγραμμένος και φέρει εντυπωσιακή αισθητικά τοιχοποιία, γιατί είναι οικοδομημένος από μαρμάρινες πέτρες, αντλημένες από αρχαία μνημεία. Φαντασμαγορικά είναι επίσης τα υψηλά σημεία της τοιχοποιίας, στα οποία έχουν εντοιχιστεί αρχαιοελληνικά, παλαιοχριστιανικά, ρωμαϊκά και βυζαντινά ανάγλυφα ενενήντα το πλήθος, που στην ολότητά τους, δίνουν την αίσθηση μιας πρωτότυπης ζωοφόρου, που περιβάλλει περιμετρικά το ναό. Την αισθητική αρμονία όμως της σπουδαίας αυτής ιστορικά εκκλησίας, συμπληρώνει ο κομψός πλινθοπερίκλειστος τρούλος της, που την καθιστά αισθητικά μοναδική. Σε ότι αφορά τις ιστορικές αναφορές του ναού, στον αύλειο χώρο του στα βυζαντινά χρόνια θάβονταν μέλη των οικογενειών Μπενιζέλου και Παιλαιολόγου. Εξάλλου μέχρι και τον 19-ο αιώνα, διασώζονταν και αντίστοιχες ταφόπλακες. 

Στα μεταπελευθερωτικά   χρόνια από την οθωμανική δουλεία και κατά το διάστημα 1839 – 1862, στον περικαλλή ναό του Αγίου Ελευθερίου, φιλοξενούνταν η Βιβλιοθήκη της Αθήνας. Ένα ιστορικό γεγονός στα χρόνια της οθωνικής βασιλείας συνέβαλε στο να μετονομαστεί ο ναός από Άγιος Ελευθέριος, σε Άγιος Σώζων. Ειδικότερα παραμονή του Αγίου Ελευθερίου στα 1861, ο βασιλιάς Όθων διασώθηκε από δολοφονική ενέργεια και εξ΄ αυτού του λόγου ονοματοδοτήθηκε από την βασίλισσα Αμαλία σε Άγιος Σώζων. Ωστόσο μια χρονιά αργότερα με την εκθρόνιση και φυγή του Όθωνα από την Αθήνα, ο ναός έλαβε και πάλι το αρχικό του όνομα Άγιος Ελευθέριος. Όμως και μια σπουδαία μνήμη της ορθόδοξης ζωής, είναι συνυφασμένη με τον ναό. Σ΄ αυτόν το 1577 χειροτονήθηκε από τον Μητροπολίτη Αθήνας Αθηναγόρα, Επίσκοπος, ο Άγιος Διονύσιος Αιγίνης ο εκ Ζακύνθου. Κατά την αλγεινή περίοδο της οθωμανικής δουλείας, ο ναός ονομαζόταν Καθολικόν και συνιστούσε τμήμα του επισκοπικού μεγάρου. Το εσωτερικό του ναού δεν είναι επενδυμένο με τοιχογραφίες, με εξαίρεση τον εντυπωσιακό, αλλά με μεγάλες φθορές Παντοκράτορα στον τρούλο. Πάραυτα αποσπούν την προσοχή του επισκέπτη τα εντοιχισμένα στο ναό γλυπτά. 

Δεσπόζει μάλιστα σ΄ αυτά το ονομαστό λιοντάρι που καταβροχθίζει ένα ελάφι, ακριβώς πάνω από το δίλοβο παράθυρο την κόγχη του ιερού. Ενώ προξενούν ενδιαφέρον και οι επίμονες  προσπάθειες των μεταγενέστερων συντηρητών του ναού, να εκχριστιανίσουν την ταυτότητά του, λαξεύοντας πάνω στα ειδωλολατρικά γλυπτά σταυρούς. Επιβλητικό είναι ακόμα και το ακρογείσιο του 4-ου αιώνα στην δυτική πλευρά του ναού, το οποίο αναπαριστά εορτασμούς του αρχαίου αττικού ημερολογίου. Ο Άγιος Ελευθέριος με τις περίσεπτες ιστορικές του μνήμες και την μοναδική αισθητικά αρχιτεκτονική του τεχνοτροπία, είναι ένα σπάνιο στολίδι, στην πολιτισμική φυσιογνωμία της πόλης.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων                                                        
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Δεξιώνοντας τον πρόεδρο του ΚΕΑΔ της λατρεμένης Βορείου Ηπείρου, Βαγγέλη Ντούλε

Δεξιώνοντας τον πρόεδρο του ΚΕΑΔ της λατρεμένης Βορείου Ηπείρου, Βαγγέλη Ντούλε

Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος

Είχαμε την υπερτάτη ηθική τιμή, να δεξιωθούμε την περασμένη Πέμπτη 30-3-17 στην Κυψέλη, τον πρόεδρο του Κόμματος Ένωσης Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της λατρεμένης Βορείου Ηπείρου κ-ο Βαγγέλη Ντούλε και να ενωτιστούμε μαζί του, τα προβλήματα που ταλανίζουν τον βορειοηπειρωτικό ελληνισμό, αλλά και τις προσδοκίες και τους πόθους του, για την διασφάλιση των ανθρώπινων και πολιτικών δικαιωμάτων της μαρτυρικής Βορείου Ηπείρου, που βιώνει πολλές φορές το καθεστώς ζόφου και πολιτικής ανελευθερίας της αλβανικής κυβέρνησης. Άσβεστη εστία φωτός εδώ και αιώνες του ελληνισμού, η «κουκλίτσα αληθινή» Βόρειος Ήπειρος, όπως μας γαλούχησαν οι δασκάλοι μας στα παιδικά μας χρόνια, για το διαλεχτό αυτό κομμάτι του ελληνισμού, παραμένει – και μετά τα την υπογραφή της Διεθνής Συνθήκης του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας το Μάιο του 1914, που αναγνώριζε επίσημα τη αυτονομία της Βορείου Ηπείρου και διασφάλιζε τα δικαιώματα των κατοίκων της - μια ζωτική νησίδα ελληνικής ζωής, η οποία συνέδραμε ζωτικά ανά τους αιώνες με την πολιτιστική και οικονομική της ακμή, την διαμόρφωση της ελληνικής ταυτότητας. 

Να μην ξεχνάμε πως στην Βόρειο Ήπειρο έπεσε η πρώτη φωτιά της εθνικής απελευθέρωσης από το έρεβος της οθωμανικής δουλείας, όταν ο Κροκόνδειλος Κλαδάς απελευθέρωσε μαζί με τον Ιωάννη Καστριώτη και τον δούκα της Καλαβρίας Αλφόνσο, την Αυλώνα και την Χειμάρρα το 1481. Αλλά και στα ματωμένα ελληνικά χώματα της Βορείου Ηπείρου και δη στην Μοσχόπολη, έλαβε χώρα πρώτη η αναγέννηση της ελληνικής παιδείας, όπου και αναγορεύτηκε τότε η αλησμόνητη Μοσχόπολη, σε διαβαλκανικό κέντρο παιδείας και πολιτισμού. Αυτά για να μην ΞΕΧΝΟΥΜΕ τι σημαίνει για την ελληνική πολιτισμική ταυτότητα, η λατρεμένη Βόρειος Ήπειρος.

Συνδαιτυμόνας της μοναδικής βραδιάς, με το έξοχο ελληνόπουλο της Βορείου Ηπείρου, τον ηθικά λαμπρό Βουλευτή και πρόεδρο του Κ.Ε.Α.Δ. Βαγγέλη Ντούλε, ήταν ο επιχειρηματίας κ-ος Κώστα Κοτσικόρης, ψυχή εν άλλοις και του «Συλλόγου Βορειοηπειρωτών Αθήνας». Συνευρέθησαν ακόμα τα στελέχη Βορειοηπειρώτες κ.κ. Γιώργος Τζομάκας, αντιπρόεδρος της «Ομόνοιας», Πύρρος Γιώτης πρόεδρος του Συλλόγου των Βορειοηπειρωτών Αθήνας, Αλέξανδρος Νταγιάκας πρόεδρος του «Πολιτιστικού Συλλόγου Βουθρωτών Αθήνας», Γιώργος Γιάννης, Αλέανδρος Πάντος, Τάνης Κάγιος, Παντελής Κρασάτος, Γιώργος Καρκασίνας, καθώς και ο διακεκριμένος χειρούργος Δ/ρας Ιατρικής κ-ος Γιάννης Κοτσικόρης.

Με τον Βουλευτή Βαγγέλη Ντούλε, συζητήσαμε, για ενδιαφέρουσες πολιτισμικές και κοινωνικές δράσεις, ιδίως στο πεδίο της κοινωνικής συνοχής, της στήριξης των κοινωνικώς ασθενεστέρων Βορειοηπειρωτών, αλλά και της παιδείας, με την ακόλουθη συγκέντρωση και αποστολή ηλεκτρονικών υπολογιστών στην Βόρειο Ήπειρο, που θα μπορούσαν να τονώσουν εκπαιδευτικά τα ελληνόπουλα μαθητές της Βορείου Ηπείρου, καθώς και άλλες πολιτισμικές παρεμβάσεις, με απώτερο σκοπό την πρόοδο και ηθική ευημερία του Βορειοηπειρωτικού ελληνισμού. Τέλος δεν αποφύγαμε τον «πειρασμό» να συζητήσουμε και για τις τρέχουσες πολιτικές εξελίξεις στην Βόρειο Ήπειρο και δη τις επικείμενες εκλογές του Ιουνίου, όπου ο έξοχος Βαγγέλης Ντούλες διεκδικεί την επανεκλογή του ως Βουλευτής. Του ευχηθήκαμε καλή επιτυχία δοθέντος, ότι με την έντιμη πολιτική παρουσία του, τους άοκνους αγώνες του για την προαγωγή και διασφάλιση των δικαιωμάτων του Βορειοηπειρωτικού ελληνισμού, αλλά και την πολυμέρεια της παιδείας του, αποτελεί ένα σοβαρό εχέγγυο, για την προώθηση των θεμάτων της λατρεμένης Βορείου Ηπείρου και δώσαμε την υπόσχεση, με την πρώτη ευκαιρία να τα ξαναπούμε. Από καρδιάς χαιρετίζουμε την πολυαγαπημένη μας «κουκλίτσα αληθινή» Βόρειο Ήπειρο και ευχόμαστε καλή επιτυχία στον αδαμάντινο Βαγγέλη Ντούλε, στον έντιμο και με υψηλές προσδοκίες για τα δίκαια και τα ιερά των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, αγώνα του.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων
www.panosavramopoulos.blogspot.gr

Παύλος Μελάς Δάφνινο στεφάνι στον ήρωα του Μακεδονικού αγώνα

Παύλος Μελάς
Δάφνινο στεφάνι στον ήρωα του Μακεδονικού αγώνα


Γράφει ο Πάνος Ν. Αβραμόπουλος


Μεγαλωμένος με τα ηθικά νάματα του πατριωτισμού, τον ασίγαστο πόθο για την ελευθερία των αλύτρωτων ελλήνων της Μακεδονίας, αλλά και τους καημούς και τα οράματα του ελληνισμού της Θεσσαλίας, της Ηπείρου και της Μακεδονίας για την εθνική του ακεραίωση, ο απαράμιλλος ηγέτης του Μακεδονικού αγώνα Παύλος Μελάς, αποτύπωσε αδρά τον ηθικό του σφραγιδόλιθο στην υπόθεση της απελευθέρωσης της Μακεδονίας μας. Αναθρεμένος σε ένα περιβάλλον ηθικής έξαρσης, αυτοθυσίας  και ηρωϊσμού και με οικογενειακές καταβολές που οί ρίζες τους χάνονταν στην αχλύ του μύθου, μέσα στις προηγμένες πολιτισμικά οικογένειες της Βυζαντινής αυτοκρατορίας, ο αξεπέραστος Παύλος Μελάς, δεν θα μπορούσε παρά να ακούσει τη φωνή της ιστορικής του συνείδησης και να παλαίψει με την θυσιαστική του παρουσία, για να μην αλλοτριώσουν οι Βούλγαροι, τον τρόπο του «σκέπτεσθαι και του αισθάνεσθαι» που λέγεται ελληνισμός. Ο καταχωρισμένος ήδη στο χρυσούν αέτωμα των μαρτύρων του έθνους Παύλος Μελάς, με τον ανένδοτο πατριωτισμό του, το άκαμπτο στις αντιξοότητες και τις κακουχίες φρόνημά του, ενέπνευσε σε όλους τους έλληνες το όραμα για την απελευθέρωση της Μακεδονίας και πύργωσε με την πελώρια εθνική σκιά του, τον αγώνα των αλύτρωτων ελλήνων, αντίπερα έστω και στην επίσημη εθνική στρατηγική αρχικά της ελληνικής πολιτείας, που πελαγοδρομούσε ανάμεσα στις αλυσιτελείς διπλωματικές ισορροπίες της εποχής. Ο ανυπέρβλητος ηρωϊσμός, η θυσιαστική προσφορά στο έθνος και ο ηθικά ευγενής πατριωτισμός του Παύλου Μελά, έσπασαν το φράγμα της αντικειμενικής πραγματικότητας και πέρασαν στην διάσταση του μύθου.


Το όνομα του Παύλου Μελά τοποθετήθηκε απο την λαϊκή συνείδηση, πλάι στην αυταπάρνηση του Λεωνίδα, την ευγένεια του Αχιλλέα και την ποίηση του Σολωμού. Και όμως ήταν ένας απλός θνητός που άκουσε την κλαγγή της ιστορίας και έσπευσε στις επιτγές του καθήκοντος. Χτυπημένος απο τουρκικό βόλι στην Στάτιστα όπου έχει κατέβει την Τρίτη φορά στην Μακεδονία μας, θα πεί στον σύντροφό του και μονάκριβο φίλο του καπετάν Πύρζα, με την παγωμένη πνοή του θανάτου στα χείλη «Το σταυρό να τον δώσεις στην γυναίκα μου και το τουφέκι όπως σου είπα του Μίκη (του γιού του). Και να του πεις ότι το καθήκον μου έκανα». Ήταν η τελευταία στιγμή της ατίμητης προσφοράς του μεγάλου ήρωα πρός την πατρίδα, προκειμένου να οργανώσει την άμυνα των αλύτρωτων «Πατριαρχικών» πληθυσμών της Μακεδονίας μας, απο την ηθική τρομοκρατία, τον απηνή διωγμό, την καταλήστευση των περιουσιών τους και την ατίμωση, των αιμοδιψών κομιταζήδων της Εξαρχίας. Με τον όρο «Πατριαρχικοί» εκείνη την περίοδο αποδίδονταν οι χριστιανικοί πληθυσμοί της Μακεδονίας και με τον όρο «Εξαρχικοί» αποδίδονταν οι Βουλγαρικοί πληθυσμοί, που ήταν ενταγμένοι στην εθνική στρατηγική της Βουλγαρικής Εξαρχίας. Αλλά ας δούμε τα πρώτα βήματα, το ιστορικοκοινωικό πλαίσιο και κατόπιν τον ένοπλο αγώνα του ήρωα Παύλου Μελά. Ο Παύλος είδε το φως της ζωής στις 29 Μαρτίου του 1870 στην Μασσαλία της Γαλλίας. Γονείς του ήταν ο Μιχάλης Γ. Μελάς (1833-1897) και η Ελένη Βουτσινά κόρη επιφανούς Κεφαλλονότη εμπόρου απο την Οδησσό. Η οικογένεια του Μελά ήλκε την καταγωγή της απο την περίσεπτη ιστορικά οικογένεια των Μελάδων της Ηπείρου, τα κοινωνικά ίχνη της οποίας έφθαναν ως την βασιλεύουσα πρίν την άλωσή της. Η οικογένεια καταγράφεται με υψηλό στρατιωτικό και πολιτικό κύρος στο Βυζάντιο, ως οικογένεια των «Κεφαλάδων» ή «Μελανάδων» απο το σκούρο μελανό χρώμα του προσώπου τους. Ενώ κατά μια άλλη ιστορική εκδοχή, οι «Μελάνάδες» προέρχονται απο την οικογένεια των «Στρατηγόπουλων». Ο πατέρας του Παύλου Μελά Μιχάλης, ήκμασε οικονομικά στην Μασσαλία ασχολούμενος με το εμπόριο και σημαντικό τμήμα της περιουσίας του, διέθετε για φιλανθρωπικούς και εθνικούς σκοπούς. Το 1874 η οικογένεια Μελά ήλθε απο την Μασσαλία στην Ελλάδα και εγκαταστάθηκε σε οικία, σε κτίριο που βρίσκεται σήμερα η «Αθηναϊκή Λέσχη». Σ΄αυτό το σπίτι ο Παύλος έκανε τα πρώτα του βήματα στη ζωή και εγκολπώθηκε την αύρα και το κλίμα της αστικής τάξης της εποχής. Η μητέρα του τον μεγαλώνει μαζί με τα έξι αδέλφια του με ξεχωριστή στοργή και ηθική φροντίδα και του εμπνέει με την καλωσύνη της την αγάπη πρός τον άνθρωπο και ιδιαίτερα πρός τους κοινωνικά αδυνάτους, αφού σημαντικό κομμάτι τη ζωής της, η Ελένη Μελά το αφιερώνει σε φιλανθρωπικούς σκοπούς και κοινωνικές πρωτοβουλίες. Τον  γαλουχεί ακόμα στον ευγενή πατριωτισμό και στην αγάπη πρός την πατρίδα, αφού όλη η οικογένεια με ποικίλους τρόπους και δραστηριότητες  υπηρετεί τους εθνικούς σκοπούς, παράλληλα με την υψηλή οικονομική και κοινωνική της παρουσία. Ο μικρός Παύλος τότε ταυτόχρονα έρχεται σε επαφή με τις φυσικές ομορφιές της Αθήνας, που συντελούν στο πλατύ άνοιγμα της ευαισθησίας του, αλλά και στην διαμόρφωση μιας ισχυρής ηθικά προσωπικότητας. Τους καλοκαιρινούς μήνες η οικογένεια καταφεύγει για ξεκούραση άλλοτε στη Μασσαλία, άλλοτε στο Φάληρο και στον Ελαιώνα και άλλοτε στην Κηφισιά, στην οποία λίγο αργότερα θα κατασκευάσει το εξοχικό της. Η οικογένεια Μελά τεταγμένη στην εθνική ιδέα, με κάθε ευκαιρία γαλουχεί τα παιδιά στον αγνό και ανιδιοτελή πατριωτισμό και στην υπηρεσία χρέους πρός την πατρίδα. Ο εορτασμός των εθνικών εορτών, συνιστά για τον νεαρό Παύλο Μελά μέρες εθνικής μυσταγωγίας, αφού με θρησκευτική κατάνυξη, σεβασμό και ιερότητα πρός τις στιγμές της ηθικής μεγαλουργίας του έθνους, μαθαίνει για τους μεγάλους αγώνες για την πατρίδα. Η παιδική ηλικία του Παύλου Μελά συμπίτει χρονικά με το ρωσουτουρκικό πόλεμο και την Συνθήκη του «Αγίου Στεφάνου» το 1878, που του ασκούν επάνω του μια ηθική μαγεία. Αλλά και αυτό το απλό αντίκρυσμα των όπλων που φυλάσσονται στο υπόγειο του σπιτού του, τα οποία συγκεντρώνει ο πατέρας του Μιχαήλ Μελάς για να αποστείλει στους αγωνιστές της ανεξαρτησίας της Κρήτης, προηξενεί ηθική έξαρση στον μικρό Παύλο και του κραταιώνει μέσα στην ψυχή του το φρόνημα για την πατρίδα. Σημαντική ακόμα επίδραση στον ψυχισμό του έχει η Γιαννιώτικη καταγωγή του, που συχνά υπομνίζεται απο τον πατέρα του, μαζί με τον πόθο για την απελευθέρωση των Ιωαννίνων.  Σύνδρομο και διαπλαστικό εδώ του λεπταίσθητου ψυχισμού του μικρού Παύλου για τους ηρωϊκους αγώνες του έθνους, είναι το παρακάτω χωρίο «το περιβάλον του σπιτιού του,η εθνική δράσις του πατέρα του, η παρακολούθησις των εθνικών εορτών και τελετών, ενασκούν τεράστια ψυχολογική επίδραση επ΄αυτού. Το τυχαίο αντίκρυσμα πολλών όπλων φυλασσομένων κρυφά εις τα υπόγεια του σπιτιού του και προοριζομένων για την Κρήτην, αι συζητήσεις περι των εθνικών θεμάτων που ήκουε συχνά εις το σπίτι του την εποχή εκείνη μετά τον Ρωσοτουρκικόν πόλεμον και την συνθήκη του «Αγίου Στεφάνου» (1878) του επροξένησαν μεγάλην εντύπωσιν. Έκτοτε ήδη ωνειροπόλει να καταταγεί εις τον στρατόν, όταν μεγαλώσει, ώστε αυτός να αφιερωθεί δια την επανόρθωσιν των αδικιών....».

Ποιό όμως είναι το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο ο νεαρός Παύλος Μελάς έρχεται σε επαφή με τους εθνικούς αγώνες; Είναι η εποχή με τις μεγάλες ανακατατάξεις στην Βαλκανική και τους λαούς της απο την Βοσνία μέχρι και την Κρήτη, να ξεσηκώνονται με κινήματα εναντίον του Σουλτάνου. Στην Ελλάδα, στις αλύτρωτες Θεσσαλία, Κρήτη, Ήπειρο και Μακεδονία, αναφύονται επαναστατικά κινήματα, που διεκδικούν την πολυπόθητη ένωση με την μητέρα Ελλάδα. Τα κινήματα αυτά επανδρώνονται απο απλούς πολίτες, σπουδαστές, κληρικούς, χωροφύλακες, μέχρι και καλόγηρους, που σπεύδουν να εκδηλώσουν την στήριξή τους στον πατριωτικό αγώνα.  Σημαντική είναι ακόμα και η οικονομική βοήθεια πρός τους κατατρεγμένους αλύτρωτους έλληνικούς πληθυσμούς, που συγκεντρώνεται με εράνους απο το εξωτερικό.  Ενώ την ίδια περίοδο στην απελεύθερη Ελλάδα, γίνονται διαδηλώσεις με καθολικό αίτημα να κηρύξει η Ελλάδα τον πόλεμο εναντίον της Τουρκίας, συντασσόμενη στρατιωτικά στο πλευρό της Ρωσίας, δοθέντος ότι μαίνεται ο ρωσοτουρκικός πόλεμος. Η ελληνική κυβέρνηση αποφασίζει να βγεί στον πόλεμο, αλλά εν τω μεταξύ υπογράφεται μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας το 1878 ανακωχή. Τα ελληνικά στρατεύματα συγκεντρωμένα στη Λαμία, δεν προλαβαίνουν να συμμετάσχουν στις πολεμικές επιχειρήσεις, πάραυτα η Ελλάδα καρπούται ένα σημαντικό διπλωματικό όφελος. Επιτυγχάνει την αμνήστευση των αγωνιστών της Θεσσαλίας, Κρήτης, Ηπείρου και Μακεδονίας και ταυτόχρονα εξασφαλίζει την  εγκατάσταση Χριστιανου διοικητή στην Κρήτη. Όλα αυτά τα γεγονότα γαλουχούν τον οκτάχρονο Παύλο Μελά στον εθνοαπελευθερωτικό αγώνα των αλύτρωτων ελληνικών περιοχών. Ενώ αναζητώντας κάποια στιμγή τον πατέρα του τυχαία στο υπόγειο του σπιτιού του, θα αντικρύσει τις μεγάλες ξύλινες κάσες με τα όπλα που συγκεντρώνει ο Μιχαήλ Μελάς για να αποστείλει στην Κρήτη. Ο πατέρας του θορυβημένος με την ανακάλυψη του μεγάλου μυστικού του, εξηγεί στον μικρό Παύλο, ότι δεν πρέπει να πεί πουθενά τίποτα και πως όλα αυτά τα όπλα συγκεντρώνονται για τους αγωνιστές της ανεξαρτησίας της Κρήτης. Στη συνείδηση του νεαρού μαθητή, όλα αυτά εξειδανικεύονται και αδημονεί πλέον να μεγαλώσει για να στρατευτεί στον αγώνα. Μια μεγάλη εθνική συνείδηση σφυρηλατείται στο όραμα της ανεξαρτησίας του υπόδουλου ελληνισμού.

Το 1881 είναι ένα μείζον ιστορικό ορόσημο για την Ελλάδα. Απελευθερώνεται με την καίρια και αποφασιστική συμβολή του σπουδαίου πατριώτη πρωθυπουργού μας Αλέξανδρου Κουμουνδούρου – του οποίου η προσφορά δεν έχει αποτιμηθεί στο βάθρο που αρμόζει – η Θεσαλλία και η Άρτα και προσαρώνται στην ελληνική επικράτεια. Ενώ και η προσάρτηση της Ανατολικής Ρωμυλίας στην Ελλάδα απο την Βουλγαρία, με τα γεγονότα που την συνοδεύουν επηρεάζουν ζωτικά την ψυχοσύνθεση του νεαρού Παύλου, που αποφοιτεί στα 1885 απο το Γυμνάσιο. Το εθνικό του φρόνημα πλήττεται απο τα γεγονότα της Ρωμυλίας και προβληματίζεται να καταταγεί εθελοντής στο στρατό ή να βγεί στο αντάρτικο στα ελληνοτουρκικά σύνορα και να πολεμήσει. Όμως ένα αναπάντεχο σπάσιμο του ποδιού του, θα τον κρατήσει αναγκαστικά στην Αθήνα. Πάραυτα ένα χρόνο αργότερα το 1886 δίνει εξετάσεις και εισάγεται στην Στρατιωτική Σχολή των Ευελπίδων. Έχει πλέον χαράξει τη μοίρα του που θα επικαθορίσει το μέλλον της Μακεδονίας μας. Η ένοπλη δράση που με ακόρεστη δίψα αποζητά, για να προσφέρει στην απλευθέρωση της Μακεδονίας μας είναι προ των πυλών. Εμβόλιμα να αναφέρουμε ότι ο Παύλος Μελάς θα παντρευτεί μια κοπέλα υψηλού κοινωνικού ήθους απο την μεγαλοαστική οικογένεια Δραγούμη, της οποία τα βήματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τους πατριωτικούς αγώνες των ελλήνων. Παντρέυεται την Ναταλία Δραγούμη, αδελφή του Ίωνα Δραγούμη, που δονείται απο φλογερό πατριωτισμό και με την ευδόνητη ευαισθησία του υπηρετεί άλλοτε φανερά ως Διπλωμάτης, άλλοτε μυστικά ως οργανωτής επαναστατικών τμημάτων τον αγώνα, στις αλύτρωτες περιοχές του ελληνισμού. Ο ευγενής αυτός εραστής της εθνικής ιδέας, φεύ θα βρεί τραγικό θάνατο δολοφονημένος απο σφαίρες ελληνικές, αποτελώντας τραγικό θύμα της έξαψης των πολιτικών παθών, μεταξύ Βενιζελικών και Κωνσταντινικών, αφού ο Ίωνας είναι ο θεωρητικός του αντιβενιζελισμού. Ο Παύλος Μελάς λοιπόν παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στην περιοχή της Μακεδονίας μας, που στενάζει απο την τρομοκρατία, τους φόνους και τις ληστρικές επιδρομές των αδίστακτων κομιτατζήδων.

Με κομμένη την ανάσα εστιάζει στην άθλια προπαγάνδα της βουλγαρικής εξαρχίας και την μεθοδευμένη της προσπάθεια μέσω της τρομοκρατίας, να εκβουλγαρίσει τους ελληνικούς πληθυσμούς. Καταβάλλει έτσι προσπάθεια με τους συναδέλφους του στρατιωτικούς : Αλέξανδρο και Κωνσταντίνο Μαζαράκη, Γεώργιο Τσόντο, Αθανάσιο Εξαδάκτυλο,να ευαισθητοποιήσει τόσο τους πολιτικούς της κεντρικής πολιτικής μας σκηνής, όσο και την κοινή γνώμη στη Ελλάδα για να αναληφθεί ένοπλη πρωτοβουλία προστασίας της Μακεδονίας, απο την ανηλεή τρομοκράτηση της βουλγαρικής εξαρχίας. Δοθέντος ότι η επίσημη ελληνική κυβέρνηση, διατηρώντας εύθραυστες διπλωματικές ισορροπίες, αλλά και διακατεχόμενη απο τα αιώνια διπλωματικά μας φοβικά σύνδρομα, δεν αποτολμούσε οιοδήποτε εγχείρημα υποστήριξης αντάρτικου στην Μακεδονία.

Επίσημα στην πρώτη φάση της ένοπλης παρουσίας του Παύλου Μελά, η ελληνική κυβέρνηση δεν θέλει να εμπλακεί , προκειμένου να μην θραυστεί το υφιτάμενο διπλωματικό status quo. Ο Παύλος όμως που εν τω μεταξύ έχει πληγωθεί βαθιά απο την τραγική έκβαση της ήττας του ελληνοτουρκικού πολέμου - στον οποίον μετείχε ενεργά-  γεογονός που στιγματίζει ανεξάλειπτα το ηθικό του ελληνικού λαού, αλλά και το στρατιωτικό φρόνημα των ενόπλων δυνάμεών μας, αποφασίζει να κατέβει παράνομα-μυστικά στην Μακεδονία, για να αποτυπώσει ο ίδιος την κατάσταση.  Τον Φεβρουάριο του 1904 λοιπόν ο Παύλος Μελάς μαζί με τους Κοντούλη, Παπούλα και Κολοκοτρώνη, μπαίνει παράνομα στην Μακεδονία και επιχειρεί μια πρώτη προσέγγιση με τους θύλακες αντίστασης των ελλήνων της περιοχής. Η παρουσία του ωστόσο δεν περνά απαρατήρητη στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία, απο τα τουρκικά στρατεύματα και έτσι αποφασίζει να επιστρέψει στην Ελλάδα. Έχοντας μορφώσει άποψη για τους ανελέητους διωγμούς και τα φονικά των κομιτατζήδων. Θα επιστρέψει ωστόσο τον Ιούλιο του 1904 ως δήθεν ζωέμπορος με το ψευωδώνυμο Πέτρος Δέδες. Τέλος για Τρίτη και τελευταία φορά θα ξαναμπεί στη Μακεδονία περνώντας απο τα σύνορα της Κοζάνης, στις 27 Αυγούστου του 1904 με ένοπλο σώμα 35 ανδρών που συναποτελείται απο Μακεδόνες, Κρητικούς και Λάκωνες, ως επικεφαλής Σωμάτων Μοναστηρίου-Καστοριάς. Αναπτύσσοντας ένοπλη δράση σ΄αυτή την φάση της στρατιωτικής παρουσίας του χρησιμοποιεί το ψευδώνυμο Μίκης Ζέζας, το οποίο συνθέτει απο τα ονόματα των δυο παιδιών του. Στο μακρύ αυτό στρατιωτικό οδοιπορικό του, για να οργανώσει στρατιωτικά την άμυνα των ένοπλων αντάρτικων ομάδων της Μακεδονίας μας, ο Παύλος Μελάς, θα αναπτερώσει στο έπακρο το ηθικό και το πατριωτικό φρόνημα των τρομοκρατούμεων  πληθυσμών μας, απο τους εξαρχικούς του βουλγαρικού κομιτάτου. Σ΄αυτή την μακρά και δύσβατη πορεία του θα αντιμετωπίσει πλήθος εμποδίων ακόμα και φυσικών, που καθιστούν τον αγώνα δύσκολο. Μα το ηθικό του δε κάμπτεται αλλά αντιθέτως πυργώνεται, καθώς βλέπει την ελπίδα και τη σπίθα της απελευθέρωσης της Μακεδονίας μας να αναγεννώνται. Τα ενθυμήματα, οι επιστολές και οι προσωπικές καταγραφές του Παύλου Μελά κατά την πολυτάραχη παρουσία του στην Μακεδονία, για να οργανώσει την άμυνα των πληθυσμών μας κατά των κομιτατζήδων ειναι συγκλονιστικά. Αναδύουν ένα σπάνιο άρωμα αγνού πατριωτισμού, εθνικής έξαρσης, κοινωνικής ανιδιοτέλειας ενώ είναι διάστικτα απο την άχραντη θρησκευτική ευλάβεια του Παύλου Μελά, που προσεύχονταν διαρκώς στον Θεό για να προστατεύσει την Ελλάδα. Στις 8 Μαρτίου 1904 ο Παύλος Μελάς με παραστατική ενάργεια γράφει «Όταν ξεκινήσαμεν ήτο σκότος βαθύ, οι οδηγοί αμφέβαλλαν και πάλιν περί του δυνατού της πορείας. Αλλ΄επειδή επεμένομεν, υπήκουσαν. Μόλις όμως διήλθομεν εις το σκότος την επικίνδυνην τουρκικήν ζώνη, αμέσως ως δια μαγείας, τα πυκνά νέφη διελύθησαν και η σελήνη και τα άστρα μας εφώτισαν τον φοβερώτατον δρόμον, τον οποίον επι 3 ώρας ηκολουθήσαμεν δια μέσου παρθένων δασών, κρημνών, ανωφερειών και λοιπών. Ναι Νάτα μου, επιστεύσαμεν όλοι, με όλην την ψυχή μας, ότι ο Θεός εκείνην την στιγμήν ευλόγει το έργον μας και δια των αστέρων του εφώτιζεν τον δρόμον μας. Η πεποίθησις αύτη μας έδωκε δυνάμεις υπερανθρώπους και χωρίς, να το εννοήσωμεν σχεδόν, εβαδίσαμεν επι 9 ώρας έκαστος φέρων βάρος 15-20 οκάδων. Τας δυσκολίας τας οποίας υπερνικήσαμεν, δεν ημπορώ να σου τας περιγράψω. Εις κάθε βήμα εκινδυνεύσαμεν να πέσωμεν ή να χάσωμεν τα μάτια μας απο τους κλάδους των δένδρων [......]. Το ψύχος είναι δριμύτατον. Τα πόδια μας παγωμένα, διότι η πυκνότατη δρόσος επάγωσε και περπατούμεν επι πάγου. Πίπτομεν ημιθανείς σχεδόν, τυλισσόμενοι εις την κάπαν μας. Εν τούτοις είναι περίεργον ότι τα βασανιστήριά μας τώρα μόνον τα ενθυμούμεθα. Όταν τα υφσιτάμεθα, ο νούς μας όλων ήτο εις την Μακεδονίαν !».

Και όταν ακόμα η ανθρώπινη φύση τους λυγίζει απο τις κακουχίες, τα εμπόδια και τις δυσχέρειες της δύσκολης αποστολής τους, αναλογίζεται την ευθύνη του απέναντι στο έθνος και βρίσκει το κουράγιο και τη δύναμη να ανακτήσει την αγωνιστικότητά του.  Γράφει ο Παύλος Μελάς αναπολώντας και τις απολεσθείσες στιγμές της οικογενειακής του ευτυχίας, που έχει θυσιάσει στον αγώνα. «Δεν φαντάζεσαι την κατάστασίν μου την ψυχικήν. Θέλω και πρέπει να μείνω εδώ, αλλ΄ο πολυτάραχος και σχεδόν άγριος βίος μου με κάμνει να νοσταλγώ τον ήσυχον και γλυκύν οικογενειακόν βίον....». Όταν ακόμα αντίπερα στην λεπταίσθητη και ρομαντική ψυχή του, αναλογίζεται πως θα φονεύσει Βουλγάρους κομιτατζήδες, όπως επιτάσσει το καθήκον για την ελευθερία της πατρίδος, γράφει με ηθική ένταση «Τρέμω και συγκινούμαι σκεπτόμενος ότι εγώ, ο οποίος ουδέ μύγαν εσκεμμένως εσκότωσα ποτέ, απο αύριον θα φονεύσω....». Αλλά και όταν η σκέψη του βασανιστικά γυρίζει στην οικογενειακή θαλπωρή των παιδιών του και της λατρεμένης γυναίκας του γράφει εξομολογητικά «Χαίρε αγάπη μου, μη με σκέπτεσαι πλέον εμένα, αλλ΄ευχήσου δια την επιτυχία της αγίας αποστολής μας ....». Λόγια που μυροβολούν την εντιμότητα, την φιλοπατρία, την ανιδιοτέλεια και την λεπταισθησία της οικουμενικής ελληνικής ψυχής. Όμως πλησιάζει η ώρα του δραματικού τέλους, για τον ακατάβλητο εθνομάρτυρα της ελληνικής ελευθερίας και αφού προηγηθεί με προδοτικό τρόπο η περικύκλωσή του στην Στάτιστα, κατά την τρίτη αποστολή του στη Μακεδονία. Εμβόλιμα θα πρέπει να αναφερθούμε στην σισσύφεια προσπάθεια που καταβάλλει ο Παύλος Μελάς για να συγκροτήσει την άμυνα των αντάρτικων ομάδων στη Μακεδονία μας, να εκδιώξει τους Βούλγαρους κομιτατζήδες που τρομοκρατούν, βιάζουν και ληστεύουν τους πληθυσμούς μας και να τους εμπνεύσει το όραμα, την πίστη και την ελπίδα, ότι η Ελλάδα είναι δίπλα τους, για να τους απελευθερώσει. Ο Παύλος Μελάς έχει την αρωγή και την εμψυχωτική συμπαράσταση και άλλων σπουδαίων μορφών – πέραν των συμπολεμιστών του - που πασχίζουν ψυχή τε και σώματι, για την επιτυχή έκβαση του αγώνα

Σπουδαίο ρόλο διαδραματίζει με πολλούς άλλους ακόμα πατριώτες  ο Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη Λάμπρος Κορομηλάς – ο «Δεσπότης» όπως με τους συνωμοτικούς κανόνες τον αποκαλούσαν στον αγώνα - που έχει μετατρέψει στην κυριολεξία το προξενείο σε πολυδύναμο ορμητήριο όλων των ριψοκίνδυνων αποστολών για την Μακεδονία, καθώς και αποθήκη όπλων που μεθοδικά συγκεντρώνονται για να αποσταλούν στα αντάρτικα σώματά μας. Αλλά και ο φλογερός και ανυπόταχτος ρασοφόρος Μητροπολίτης Καστορίας Γερμανός Καραβαγγέλης. Ο μέν Λάμπρος Κορομηλάς οργανώνει και υποστηρίζει επιχειρησιακά ένα σημαντικό δίκτυο κατασκοπείας, αλλά και οργανωτικής συγκρότησης και επάνδρωσης με όπλα των μαχητών μας στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία. Με αριστοτεχνικό τρόπο, αλλά και με έκδηλο κίνδυνο της ζωής του, δημιουργεί μια νέα θα λέγαμε «φιλική εταιρεία» που προσφέρει ατίμητες υπηρεσίες στον αγώνα. Ο γρανιτένιος Μητροπολίτης απο την άλλη Γερμανός Καραβαγγέλης, στηρίζει ηθικά, ξεσηκώνει και νουθετεί στην κυριολεξία με ζέση και πάθος τους αλύτρωτους πληθυσμούς της Μακεδονίας μας. Αψηφώντας κάθε κίνδυνο για τη ζωή του, κάτω απο τα ράσα κρύβει τα πιστόλια του και με την λεβέντική καρδιά του δίνει μάχες με τους βούλγαρους κομιτατζήδες, που καταδυναστεύουν τους ελληνικούς πληθυσμούς. Η πολυεπίπεδη πατριωτικά παρουσία του εγείρει διπλωματικό θέμα απο τους Τούρκους, που αξιώνουν απο την ελληνική κυβέρνηση την μετάθεσή του. Το λιοντάρι της Μακεδονίας μας όμως δεν κάμπτεται. Απο όποιο μετερίζι βρεθεί, απο όποια έπαλξη και αν περάσει, είναι δοσμένος στην υπόθεση της απελευθέρωσης της Μακεδονίας.

Αλλά ας δούμε την τρίτη και μοιραία κάθοδο του αξέχαστου Πάλου Μελά στα ιερά χώματα της Μακεδονίας. Αυτή την φορά τον Αύγουστο του 1904 θα κατέλθει επίσημα απο το Μακεδονικό κομιτάτο της Αθήνας, ως γενικός αρχηγός των σωμάτων Μοναστηρίου-Καστοριάς. Όλο αυτό το διάστημα και μέχρι το μοιραίο Οκτώβρη που θα σκοτωθεί, ο Παύλος Μελάς αποδύεται στον μεγάλο αγώνα χαλύβδωσης του ηθικού των πληθυσμών μας και εκδίωξης των κομιτατζήδων. Ενώ πασχίζει συνάμα να επαναφέρει τους ελληνικούς πληθυσμούς, που απο τρόμο είχαν προσχωρήσει στη Βουλγαρική Εξαρχία. Κέντρο των πολεμικών επιχειρήσεών του ήταν τα χωριά Νεγοβάνη και Λέχοβο. Η μοιραία ημέρα της ψυχής του Μακεδονικού αγώνα, είναι η 13 Οκωβρίου του 1904. Ο Παύλος βρίσκεται με τα παλικάρια του στην Στάτιστα προκειμένου να έλθει σε επαφή με τους τοπικούς οπλαρχηγούς Π. Κύρου και Καούδη. Όμως η παρουσία του προδίδεται στους Τούρκους, απο τον αρχηγό των κομιτατζήδων Κορεστίων Μήτρο Βλάχο. Σε λίγο έρχεται στην Στάτιστα ενισχυμένο τουρκικό απόσπασμα και περικυκλώνει το σπίτι στο οποίο βρίσκεται ο Παύλος Μελάς. Και ακολουθεί σκληρή μάχη. Καθώς πλησιάζει η νύχτα, σε μια ανάπαυλα της σύγκρουσης ο Παύλος Μελάς βγαίνει απο το σπίτι, για να διαπιστώσει αν το τουρκικό απόσπασμα έφυγε απο το χωριό. Όμως δέχεται μια σφαίρα στην οσφυακή χώρα που σε λίγη ώρα τον αφήνει νεκρό. Το άγγελμα του θανάτου του ήρωα της Μακεδονίας μας προξένησε ρίγη συγκίνησης, σε όλη την Ελλάδα. Για το απαράμιλλο παλικάρι που ειχε θυσιάσει όλες  τις ανέσεις της μεγαλοαστικής καταγωγής του, για να προσφέρει στην εθνική υπόθεση της απελευθέρωσης της Μακεδονίας μας, η οποία στέναζε απο τον τουρκικό και βουλγάρικο ζυγό. Ο Παύλος Μελάς αναγορεύτηκε στην συνείδηση όλων των ελλήνων, ως πρότυπο αυτοθυσίας και ηρωϊσμού και ανιδιοτελούς πατριωτισμού. Δεν ήνθησεν όμως η προσφορά του ματαίως !!! Είχε σπείρει με την θυσία του το σπόρο της ελευθερίας στα άγια χώματα της Μακεδονίας, που σιγά σιγά θα έβρισκε το δρόμο της ανεξαρτησίας. Ο γαμπρός του Παύλου Μελά Ίωνας Δραγούμης θα πεί χαρακτηριστικά «Ο Μελάς... με τη σπίθα που άναψε στον καθένα, πολλοί, ήταν τυφλοί ως τότε, είδαν». Ενώ ο φλογερός ρασοφόρος Γερμανός Καραβαγγέλης για την έξοχη ηθική προσφορά του Παύλου Μελά αφηγείτο σε έναν φίλο του «Όπου να΄ναι φτάνουν απο κάτω και ελληνικά σώματα. Κρητικοί και Μανιάτες. Θα δείς κάθε κλαδί και παλικάρι».  Και πράγματι πολλοί οπλαρχηγοί ελληνικών σωμάτων απο όλα τα μέρη της απελεύθερης Ελλάδας, θα πάρουν την τιμημένη σκυτάλη του Παύλου Μελά και μέσα απο ατέλευτες πράξεις ηρωϊσμού και αυτοθυσίας, θα δρομολογήσουν σιγά σιγά την απελευθέρωση της Μακεδονίας μας. Πλάι στον Παύλο Μελά πολέμησαν πολλά παλικάρια της Μακεδονικής ελευθερίας, αυτός όμως αναγορεύτηκε απο την ιστορική μοίρα ο κορυφαίος πρωταγωνιστής της. Ο σύντροφος και φίλος του Παύλου στον μεγάλο αγώνα Κ. Μαζαράκης θα γράψει σχηματικά «Ο Παύλος Μελάς αντιπροσωπεύει όλη την ιδεολογική δύναμη του αγώνος». 

Η λαϊκή μούσα περιέβαλλε την ηρωϊκή μορφή του Παύλου Μελά, με την αχλύ του μύθου. Πλήθος απο τραγούδια, μοιρολόγια, αλλά και μύθοι πλάστηκαν απο την λαϊκή συνείδηση για να τιμήσουν την άχραντη ηθικά μορφή του. Αλλοτε είδε τον «Παύλο σαν κλέφτη και Αρματωλό και έτσι τον αποτυπώνει στα τραγούδια της :

-Κορίτσια απο την Καστοριά και τη Βλαχοκλεισούρα
Κάτι να σας ρωτήσουμε, κάτι να σας ειπούμε;
Εγώ είμαι ο Παύλος ο Μελάς, της Καστοριάς Καμάρι
Της Καστοριάς της Ρούδιανης και της Βλαχοκλεισούρας.

Κάποτε θα εξυμνήσει την αποστολή του :


Λεβέντης εξεκίνησε ΄πο μέσα απ΄την Αθήνα,

Τα παλικάρια σύναξε και όλο το εικοσιένα.

Παιδιά μ΄μας κράζει η Καστοριά και όλη η Μακεδονία

Μας προσκαλούν, Μελά τα Γρεβενά για την ελευθερία.

Ενίοτε τον θέλει να απευθύνεται στην τραγική Ελληνίδα μάνα του, που θυσιάζει εσαεί τα παδιά της για της πατρίδος την ελευθερία :

Μάνα μ΄, δε θέλω κλάματα, δε θέλω μοιρολόγια.
Μένα με κλαίνε τα πουλιά, με κλαίν τα χελιδόνια,
Με κλαίει η γυναίκα μου και όλη η πατρίδα.

Ενώ κάποιες φορές η λαϊκή μούσα θρηνωδεί για τον άδικο και με προδοτικό τρόπο χαμό του Παύλου :


Πικρά μαντάτα ήρθανε απ΄τη Μακεδονία

Τον Παύλο τον εβάρεσαν στης Καστοριάς τα μέρη.

Δεν τον βαρέσαν με αντρειά, δεν τον βαρέσαν φόρα

Μον΄τον βαρέσαν μ΄απιστιά, νύχτα με το φεγγάρι.
Κι άφησε διάτα στα παιδιά, διάτα στα παλικάρια :
Παιδιά να μη σκορπίσετε, παιδιά μη φοβηθείτε,
Τους Τούρκους, τα παλιόσκυλα, να τους εκδικηθείτε.


Η θυσία του Παύλου Μελά είναι περισσότερο απο ποτέ σήμερα επίκαιρη και εμπνευστική, για να αναβαπτισθούμε εθνικά στα ιερά νάματα του αγνού και ανιδιοτελούς πατριωτισμού και να συνδράμουμε όλοι μας, απο το μετερίζι του ο καθένας, την κατά αδήριτο τρόπο αναγκαία προσπάθεια εθνικής ανασυγκρότησης και δημιουργικής προέλασης του ελληνισμού. Το παρόν ιστορικό μου δοκίμιο, έχει δμοσιευθεί σε εφημερίδες και περιοδικά.

*Ο συγγραφέας Πάνος Ν. Αβραμόπουλος, είναι Α΄ Αναπληρωματικός Δημοτικός Σύμβουλος Αθηναίων
www.panosavramopoulos.blogspot.gr